سوره مبارکه ی شعراء :

بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ طسٓمٓ (۱)

طسم‌

Ta. Sin. Mim.

تِلْكَ ءَايَـٰتُ ٱلْكِتَـٰبِ ٱلْمُبِينِ (۲)

این آیات کتاب روشنگر است.

These are revelations of the Scripture that maketh plain.

لَعَلَّكَ بَـٰخِعٌ نَّفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا۟ مُؤْمِنِينَ (۳)

گویی می‌خواهی جان خود را از شدّت اندوه از دست دهی بخاطر اینکه آنها ایمان نمی‌آورند!

It may be that thou tormentest thyself (O Muhammad) because they believe not.

إِن نَّشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ ءَايَةً فَظَلَّتْ أَعْنَـٰقُهُمْ لَهَا خَـٰضِعِينَ (۴)

اگر ما اراده کنیم، از آسمان بر آنان آیه‌ای نازل می‌کنیم که گردنهایشان در برابر آن خاضع گردد!

If We will, We can send down on them from the sky a portent so that their necks would remain bowed before it.

وَمَا يَأْتِيهِم مِّن ذِكْرٍ مِّنَ ٱلرَّحْمَـٰنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهُ مُعْرِضِينَ (۵)

و هیچ ذکر تازه‌ای از سوی خداوند مهربان برای آنها نمی‌آید مگر اینکه از آن روی‌گردان می‌شوند!

Never cometh there unto them a fresh reminder from the Beneficent One, but they turn away from it.

فَقَدْ كَذَّبُوا۟ فَسَيَأْتِيهِمْ أَنۢبَـٰٓؤُا۟ مَا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ (۶)

آنان تکذیب کردند؛ امّا بزودی اخبار (کیفر) آنچه را استهزا می‌کردند به آنان می‌رسد!

Now they have denied (the Truth); but there will come unto them tidings of that whereat they used to scoff.

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَى ٱلْأَرْضِ كَمْ أَنۢبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ (۷)

آیا آنان به زمین نگاه نکردند که چقدر از انواع گیاهان پرارزش در آن رویاندیم؟!

Have they not seen the earth, how much of every fruitful kind We make to grow therein?

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۸)

در این، نشانه روشنی است (بر وجود خدا)؛ ولی بیشترشان هرگز مؤمن نبوده‌اند!

Lo! herein is indeed a portent; yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۹)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo! thy Lord! He is indeed the Mighty, the Merciful.

وَإِذْ نَادَىٰ رَبُّكَ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱئْتِ ٱلْقَوْمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ (۱۰)

(به خاطر بیاور) هنگامی را که پروردگارت موسی را ندا داد که به سراغ قوم ستمگر برو...

And when thy Lord called Moses, saying: Go unto the wrongdoing folk,

قَوْمَ فِرْعَوْنَ ۚ أَلَا يَتَّقُونَ (۱۱)

قوم فرعون، آیا آنان (از مخالفت فرمان پروردگار) پرهیز نمی‌کنند؟!

The folk of Pharaoh. Will they not ward off (evil)?

قَالَ رَبِّ إِنِّىٓ أَخَافُ أَن يُكَذِّبُونِ (۱۲)

(موسی) عرض کرد: «پروردگارا! از آن بیم دارم که مرا تکذیب کنند،

He said: My Lord! Lo! I fear that they will deny me,

وَيَضِيقُ صَدْرِى وَلَا يَنطَلِقُ لِسَانِى فَأَرْسِلْ إِلَىٰ هَـٰرُونَ (۱۳)

و سینه‌ام تنگ شود، و زبانم بقدر کافی گویا نیست؛ (برادرم) هارون را نیز رسالت ده (تا مرا یاری کند)!

And I shall be embarrassed, and my tongue will not speak plainly, therefor send for Aaron (to help me).

وَلَهُمْ عَلَىَّ ذَنۢبٌ فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ (۱۴)

و آنان (به اعتقاد خودشان) بر گردن من گناهی دارند؛ می‌ترسم مرا بکشند (و این رسالت به پایان نرسد)!

And they have a crime against me, so I fear that they will kill me.

قَالَ كَلَّا ۖ فَٱذْهَبَا بِـَٔايَـٰتِنَآ ۖ إِنَّا مَعَكُم مُّسْتَمِعُونَ (۱۵)

فرمود: «چنین نیست، (آنان کاری نمی‌توانند انجام دهند)! شما هر دو با آیات ما (برای هدایتشان) بروید؛ ما با شما هستیم و (سخنانتان را) می‌شنویم!

He said: Nay, verily. So go ye twain with Our tokens. Lo! We shall be with you, Hearing.

فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ فَقُولَآ إِنَّا رَسُولُ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۶)

به سراغ فرعون بروید و بگویید: ما فرستاده پروردگار جهانیان هستیم؛

And come together unto Pharaoh and say: Lo! we bear a message of the Lord of the Worlds,

أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ (۱۷)

بنی اسرائیل را با ما بفرست!» (آنها به سراغ فرعون آمدند)؛

(Saying): Let the Children of Israel go with us.

قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ (۱۸)

(فرعون) گفت: «آیا ما تو را در کودکی در میان خود پرورش ندادیم، و سالهایی از زندگیت را در میان ما نبودی؟!

(Pharaoh) said (unto Moses): Did we not rear thee among us as a child? And thou didst dwell many years of thy life among us,

وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ ٱلَّتِى فَعَلْتَ وَأَنتَ مِنَ ٱلْكَـٰفِرِينَ (۱۹)

و سرانجام، آن کارت را (که نمی‌بایست انجام دهی) انجام دادی (و یک نفر از ما را کشتی)، و تو از ناسپاسانی!»

And thou didst that thy deed which thou didst, and thou wast one of the ingrates.

قَالَ فَعَلْتُهَآ إِذًا وَأَنَا۠ مِنَ ٱلضَّآلِّينَ (۲۰)

(موسی) گفت: «من آن کار را انجام دادم در حالی که از بی‌خبران بودم!

He said: I did it then, when I was of those who are astray.

فَفَرَرْتُ مِنكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ فَوَهَبَ لِى رَبِّى حُكْمًا وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ (۲۱)

پس هنگامی که از شما ترسیدم فرار کردم؛ و پروردگارم به من حکمت و دانش بخشید، و مرا از پیامبران قرار داد!

Then I fled from you when I feared you, and my Lord vouchsafed me a command and appointed me (of the number) of those sent (by Him).

وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَىَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ (۲۲)

آیا این منتّی است که تو بر من می‌گذاری که بنی اسرائیل را برده خود ساخته‌ای؟!»

And this is the past favour wherewith thou reproachest me: that thou hast enslaved the Children of Israel.

قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۲۳)

فرعون گفت: «پروردگار عالمیان چیست؟!»

Pharaoh said: And what is the Lord of the Worlds?

قَالَ رَبُّ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُم مُّوقِنِينَ (۲۴)

(موسی) گفت: «پروردگار آسمانها و زمین و آنچه میان آن دو است، اگر اهل یقین هستید!».

(Moses) said: Lord of the heavens and the earth and all that is between them, if ye had but sure belief.

قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُۥٓ أَلَا تَسْتَمِعُونَ (۲۵)

(فرعون) به اطرافیانش گفت: «آیا نمی‌شنوید (این مرد چه می‌گوید)؟!»

(Pharaoh) said unto those around him: Hear ye not?

قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ ءَابَآئِكُمُ ٱلْأَوَّلِينَ (۲۶)

(موسی) گفت: «او پروردگار شما و پروردگار نیاکان شماست!»

He said: Your Lord and the Lord of your fathers.

قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ ٱلَّذِىٓ أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ (۲۷)

(فرعون) گفت: «پیامبری که بسوی شما فرستاده شده مسلّماً دیوانه است!»

(Pharaoh) said: Lo! your messenger who hath been sent unto you is indeed a madman!

قَالَ رَبُّ ٱلْمَشْرِقِ وَٱلْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَآ ۖ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ (۲۸)

(موسی) گفت: «او پروردگار مشرق و مغرب و آنچه میان آن دو است می‌باشد، اگر شما عقل و اندیشه خود را به کار می‌گرفتید!»

He said: Lord of the East and the West and all that is between them, if ye did but understand.

قَالَ لَئِنِ ٱتَّخَذْتَ إِلَـٰهًا غَيْرِى لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ ٱلْمَسْجُونِينَ (۲۹)

(فرعون خشمگین شد و) گفت: «اگر معبودی غیر از من برگزینی، تو را از زندانیان قرار خواهم داد!»

(Pharaoh) said: If thou choosest a god other than me, I assuredly shall place thee among the prisoners.

قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكَ بِشَىْءٍ مُّبِينٍ (۳۰)

(موسی) گفت: «حتّی اگر نشانه آشکاری برای تو بیاورم (باز ایمان نمی‌آوری)؟!»

He said: Even though I show thee something plain?

قَالَ فَأْتِ بِهِۦٓ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ (۳۱)

گفت: «اگر راست می‌گویی آن را بیاور!»

(Pharaoh) said: Produce it then, if thou art of the truthful!

فَأَلْقَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ ثُعْبَانٌ مُّبِينٌ (۳۲)

در این هنگام موسی عصای خود را افکند، و ناگهان مار عظیم و آشکاری شد؛

Then he flung down his staff and it became a serpent manifest,

وَنَزَعَ يَدَهُۥ فَإِذَا هِىَ بَيْضَآءُ لِلنَّـٰظِرِينَ (۳۳)

و دست خود را (در گریبان فرو برد و) بیرون آورد، و در برابر بینندگان سفید و روشن بود.

And he drew forth his hand and lo! it was white to the beholders.

قَالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُۥٓ إِنَّ هَـٰذَا لَسَـٰحِرٌ عَلِيمٌ (۳۴)

(فرعون) به گروهی که اطراف او بودند گفت: «این ساحر آگاه و ماهری است!

(Pharaoh) said unto the chiefs about him: Lo! this is verily a knowing wizard,

يُرِيدُ أَن يُخْرِجَكُم مِّنْ أَرْضِكُم بِسِحْرِهِۦ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (۳۵)

او می‌خواهد با سحرش شما را از سرزمینتان بیرون کند! شما چه نظر می‌دهید؟»

Who would drive you out of your land by his magic. Now what counsel ye?

قَالُوٓا۟ أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَٱبْعَثْ فِى ٱلْمَدَآئِنِ حَـٰشِرِينَ (۳۶)

گفتند: «او و برادرش را مهلت ده؛ و مأموران را برای بسیج به تمام شهرها اعزام کن،

They said: Put him off, (him) and his brother, and send into the cities summoners

يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ (۳۷)

تا هر ساحر ماهر و دانایی را نزد تو آورند!»

Who shall bring unto thee every knowing wizard.

فَجُمِعَ ٱلسَّحَرَةُ لِمِيقَـٰتِ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ (۳۸)

سرانجام ساحران برای وعده‌گاه روز معیّنی جمع‌آوری شدند.

So the wizards were gathered together at a set time on a day appointed.

وَقِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنتُم مُّجْتَمِعُونَ (۳۹)

و به مردم گفته شد: «آیا شما نیز (در این صحنه) اجتماع می‌کنید...

And it was said unto the people: Are ye (also) gathering?

لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ ٱلسَّحَرَةَ إِن كَانُوا۟ هُمُ ٱلْغَـٰلِبِينَ (۴۰)

تا اگر ساحران پیروز شوند، از آنان پیروی کنیم؟!»

(They said): Aye, so that we may follow the wizards if they are the winners.

فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالُوا۟ لِفِرْعَوْنَ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِن كُنَّا نَحْنُ ٱلْغَـٰلِبِينَ (۴۱)

هنگامی که ساحران آمدند، به فرعون گفتند: «آیا اگر ما پیروز شویم، پاداش مهمّی خواهیم داشت؟»

And when the wizards came they said unto Pharaoh: Will there surely be a reward for us if we are the winners?

قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًا لَّمِنَ ٱلْمُقَرَّبِينَ (۴۲)

گفت: «(آری،) و در آن صورت شما از مقرّبان خواهید بود!»

He said: Aye, and ye will then surely be of those brought near (to me).

قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلْقُوا۟ مَآ أَنتُم مُّلْقُونَ (۴۳)

(روز موعود فرا رسید و همگی جمع شدند؛) موسی به ساحران گفت: «آنچه را می‌خواهید بیفکنید، بیفکنید!»

Moses said unto them: Throw what ye are going to throw!

فَأَلْقَوْا۟ حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ وَقَالُوا۟ بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ ٱلْغَـٰلِبُونَ (۴۴)

آنها طنابها و عصاهای خود را افکندند و گفتند: «به عزّت فرعون، ما قطعاً پیروزیم!»

Then they threw down their cords and their staves and said: By Pharaoh's might, lo! we verily are the winners.

فَأَلْقَىٰ مُوسَىٰ عَصَاهُ فَإِذَا هِىَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ (۴۵)

سپس موسی عصایش را افکند، ناگهان تمام وسایل دروغین آنها را بلعید!

Then Moses threw his staff and lo! it swallowed that which they did falsely show.

فَأُلْقِىَ ٱلسَّحَرَةُ سَـٰجِدِينَ (۴۶)

فوراً همه ساحران به سجده افتادند.

And the wizards were flung prostrate,

قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا بِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۴۷)

گفتند: «ما به پروردگار عالمیان ایمان آوردیم،

Crying: We believe in the Lord of the Worlds,

رَبِّ مُوسَىٰ وَهَـٰرُونَ (۴۸)

پروردگار موسی و هارون!»

The Lord of Moses and Aaron.

قَالَ ءَامَنتُمْ لَهُۥ قَبْلَ أَنْ ءَاذَنَ لَكُمْ ۖ إِنَّهُۥ لَكَبِيرُكُمُ ٱلَّذِى عَلَّمَكُمُ ٱلسِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ۚ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُم مِّنْ خِلَـٰفٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (۴۹)

(فرعون) گفت: «آیا پیش از اینکه به شما اجازه دهم به او ایمان آوردید؟! مسلّماً او بزرگ و استاد شماست که به شما سحر آموخته (و این یک توطئه است)! امّا بزودی خواهید دانست! دستها و پاهای شما را بعکس یکدیگر قطع می‌کنم، و همه شما را به دار می‌آویزم!»

(Pharaoh) said: Ye put your faith in him before I give you leave. Lo! he doubtless is your chief who taught you magic! But verily ye shall come to know. Verily I will cut off your hands and your feet alternately, and verily I will crucify you every one.

قَالُوا۟ لَا ضَيْرَ ۖ إِنَّآ إِلَىٰ رَبِّنَا مُنقَلِبُونَ (۵۰)

گفتند: «مهّم نیست، (هر کاری از دستت ساخته است بکن)! ما بسوی پروردگارمان بازمی‌گردیم!

They said: It is no hurt, for lo! unto our Lord we shall return.

إِنَّا نَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَـٰيَـٰنَآ أَن كُنَّآ أَوَّلَ ٱلْمُؤْمِنِينَ (۵۱)

ما امیدواریم که پروردگارمان خطاهای ما را ببخشد، چرا که ما نخستین ایمان‌آورندگان بودیم!»

Lo! we ardently hope that our Lord will forgive us our sins because we are the first of the believers.

وَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِىٓ إِنَّكُم مُّتَّبَعُونَ (۵۲)

و به موسی وحی کردیم که شبانه بندگانم را (از مصر) کوچ ده، زیرا شما مورد تعقیب هستید!»

And We inspired Moses, saying: Take away My slaves by night, for ye will be pursued.

فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِى ٱلْمَدَآئِنِ حَـٰشِرِينَ (۵۳)

فرعون (از این ماجرا آگاه شد و) مأموران بسیج نیرو را به شهرها فرستاد،

Then Pharaoh sent into the cities summoners,

إِنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ (۵۴)

(و گفت:) اینها مسلّماً گروهی اندکند؛

(Who said): Lo! these indeed are but a little troop,

وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَآئِظُونَ (۵۵)

و اینها ما را به خشم آورده‌اند؛

And lo! they are offenders against us.

وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَـٰذِرُونَ (۵۶)

و ما همگی آماده پیکاریم!»

And lo! we are a ready host.

فَأَخْرَجْنَـٰهُم مِّن جَنَّـٰتٍ وَعُيُونٍ (۵۷)

(سرانجام فرعونیان مغلوب شدند،) و ما آنها را از باغها و چشمه‌ها بیرون راندیم،

Thus did We take them away from gardens and watersprings,

وَكُنُوزٍ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ (۵۸)

و از گنجها و قصرهای مجلّل!

And treasures and a fair estate.

كَذَٰلِكَ وَأَوْرَثْنَـٰهَا بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ (۵۹)

(آری،) اینچنین کردیم! و بنی اسرائیل را وارث آنها ساختیم!

Thus (were those things taken from them) and We caused the Children of Israel to inherit them.

فَأَتْبَعُوهُم مُّشْرِقِينَ (۶۰)

آنان به تعقیب بنی اسرائیل پرداختند، و به هنگام طلوع آفتاب به آنها رسیدند.

And they overtook them at sunrise.

فَلَمَّا تَرَٰٓءَا ٱلْجَمْعَانِ قَالَ أَصْحَـٰبُ مُوسَىٰٓ إِنَّا لَمُدْرَكُونَ (۶۱)

هنگامی که دو گروه یکدیگر را دیدند، یاران موسی گفتند: «ما در چنگال فرعونیان گرفتار شدیم!»

And when the two hosts saw each other, those with Moses said: Lo! we are indeed caught.

قَالَ كَلَّآ ۖ إِنَّ مَعِىَ رَبِّى سَيَهْدِينِ (۶۲)

(موسی) گفت: «چنین نیست! یقیناً پروردگارم با من است، بزودی مرا هدایت خواهد کرد!»

He said: Nay, verily! for lo! my Lord is with me. He will guide me.

فَأَوْحَيْنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰٓ أَنِ ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْبَحْرَ ۖ فَٱنفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَٱلطَّوْدِ ٱلْعَظِيمِ (۶۳)

و بدنبال آن به موسی وحی کردیم: «عصایت را به دریا بزن!» (عصایش را به دریا زد،) و دریا از هم شکافته شد، و هر بخشی همچون کوه عظیمی بود!

Then We inspired Moses, saying: Smite the sea with thy staff. And it parted, and each part was as a mountain vast.

وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ ٱلْـَٔاخَرِينَ (۶۴)

و در آنجا دیگران [= لشکر فرعون‌] را نیز (به دریا) نزدیک ساختیم!

Then brought We near the others to that place.

وَأَنجَيْنَا مُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَجْمَعِينَ (۶۵)

و موسی و تمام کسانی را که با او بودند نجات دادیم!

And We saved Moses and those with him, every one;

ثُمَّ أَغْرَقْنَا ٱلْـَٔاخَرِينَ (۶۶)

سپس دیگران را غرق کردیم!

And We drowned the others.

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۶۷)

در این جریان، نشانه روشنی است ولی بیشترشان ایمان نیاوردند! (چرا که طالب حق نبودند)

Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۶۸)

و پروردگارت شکست‌ناپذیر و مهربان است!

And lo, thy Lord! He is indeed the Mighty, the Merciful.

وَٱتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَٰهِيمَ (۶۹)

و بر آنان خبر ابراهیم را بخوان،

Recite unto them the story of Abraham:

إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِۦ مَا تَعْبُدُونَ (۷۰)

هنگامی که به پدر و قومش گفت: «چه چیز را می‌پرستید؟!»

When he said unto his father and his folk: What worship ye?

قَالُوا۟ نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَـٰكِفِينَ (۷۱)

گفتند: «بتهایی را می‌پرستیم، و همه روز ملازم عبادت آنهاییم.»

They said: We worship idols, and are ever devoted unto them.

قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (۷۲)

گفت: «آیا هنگامی که آنها را می‌خوانید صدای شما را می‌شنوند؟!

He said: Do they hear you when ye cry?

أَوْ يَنفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ (۷۳)

یا سود و زیانی به شما می‌رسانند؟!»

Or do they benefit or harm you?

قَالُوا۟ بَلْ وَجَدْنَآ ءَابَآءَنَا كَذَٰلِكَ يَفْعَلُونَ (۷۴)

گفتند: «ما فقط نیاکان خود را یافتیم که چنین می‌کنند.»

They said: Nay, but we found our fathers acting on this wise.

قَالَ أَفَرَءَيْتُم مَّا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ (۷۵)

گفت: «آیا دیدید (این) چیزهایی را که پیوسته پرستش می‌کردید...

He said: See now that which ye worship,

أَنتُمْ وَءَابَآؤُكُمُ ٱلْأَقْدَمُونَ (۷۶)

شما و پدران پیشین شما،

Ye and your forefathers!

فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِّىٓ إِلَّا رَبَّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۷۷)

همه آنها دشمن من هستند (و من دشمن آنها)، مگر پروردگار عالمیان!

Lo! they are (all) an enemy unto me, save the Lord of the Worlds,

ٱلَّذِى خَلَقَنِى فَهُوَ يَهْدِينِ (۷۸)

همان کسی که مرا آفرید، و پیوسته راهنمائیم می‌کند،

Who created me, and He doth guide me,

وَٱلَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ (۷۹)

و کسی که مرا غذا می‌دهد و سیراب می‌نماید،

And Who feedeth me and watereth me.

وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (۸۰)

و هنگامی که بیمار شوم مرا شفا می‌دهد،

And when I sicken, then He healeth me,

وَٱلَّذِى يُمِيتُنِى ثُمَّ يُحْيِينِ (۸۱)

و کسی که مرا می‌میراند و سپس زنده می‌کند،

And Who causeth me to die, then giveth me life (again),

وَٱلَّذِىٓ أَطْمَعُ أَن يَغْفِرَ لِى خَطِيٓـَٔتِى يَوْمَ ٱلدِّينِ (۸۲)

و کسی که امید دارم گناهم را در روز جزا ببخشد!

And Who, I ardently hope, will forgive me my sin on the Day of Judgment.

رَبِّ هَبْ لِى حُكْمًا وَأَلْحِقْنِى بِٱلصَّـٰلِحِينَ (۸۳)

پروردگارا! به من علم و دانش ببخش، و مرا به صالحان ملحق کن!

My Lord! Vouchsafe me wisdom and unite me to the righteous.

وَٱجْعَل لِّى لِسَانَ صِدْقٍ فِى ٱلْـَٔاخِرِينَ (۸۴)

و برای من در میان امّتهای آینده، زبان صدق (و ذکر خیری) قرار ده!

And give unto me a good report in later generations.

وَٱجْعَلْنِى مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ ٱلنَّعِيمِ (۸۵)

و مرا وارثان بهشت پرنعمت گردان!

And place me among the inheritors of the Garden of Delight,

وَٱغْفِرْ لِأَبِىٓ إِنَّهُۥ كَانَ مِنَ ٱلضَّآلِّينَ (۸۶)

و پدرم [= عمویم‌] را بیامرز، که او از گمراهان بود!

And forgive my father. Lo! he is of those who err.

وَلَا تُخْزِنِى يَوْمَ يُبْعَثُونَ (۸۷)

و در آن روز که مردم برانگیخته می‌شوند، مرا شرمنده و رسوا مکن!

And abase me not on the day when they are raised,

يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (۸۸)

در آن روز که مال و فرزندان سودی نمی‌بخشد،

The day when wealth and sons avail not (any man)

إِلَّا مَنْ أَتَى ٱللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (۸۹)

مگر کسی که با قلب سلیم به پیشگاه خدا آید!»

Save him who bringeth unto Allah a whole heart.

وَأُزْلِفَتِ ٱلْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ (۹۰)

(در آن روز،) بهشت برای پرهیزکاران نزدیک می‌شود،

And the Garden will be brought nigh for those who ward off (evil).

وَبُرِّزَتِ ٱلْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ (۹۱)

و دوزخ برای گمراهان آشکار می‌گردد،

And hell will appear plainly to the erring.

وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ (۹۲)

و به آنان گفته می‌شود: «کجا هستند معبودانی که آنها را پرستش می‌کردید...

And it will be said unto them: Where is (all) that ye used to worship

مِن دُونِ ٱللَّهِ هَلْ يَنصُرُونَكُمْ أَوْ يَنتَصِرُونَ (۹۳)

معبودهایی غیر از خدا؟! آیا آنها شما را یاری می‌کنند، یا کسی به یاری آنها می‌آید؟!»

Instead of Allah? Can they help you or help themselves?

فَكُبْكِبُوا۟ فِيهَا هُمْ وَٱلْغَاوُۥنَ (۹۴)

در آن هنگام همه آن معبودان با عابدان گمراه به دوزخ افکنده می‌شوند؛

Then will they be hurled therein, they and the seducers

وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ (۹۵)

و همچنین همگی لشکریان ابلیس!

And the hosts of Iblis, together.

قَالُوا۟ وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ (۹۶)

آنها در آنجا در حالی که به مخاصمه برخاسته‌اند می‌گویند:

And they will say, when they are quarrelling therein:

تَٱللَّهِ إِن كُنَّا لَفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ (۹۷)

«به خدا سوگند که ما در گمراهی آشکاری بودیم،

By Allah, of a truth we were in error manifest

إِذْ نُسَوِّيكُم بِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۹۸)

چون شما را با پروردگار عالمیان برابر می‌شمردیم!

When we made you equal with the Lord of the Worlds.

وَمَآ أَضَلَّنَآ إِلَّا ٱلْمُجْرِمُونَ (۹۹)

امّا کسی جز مجرمان ما را گمراه نکرد!

It was but the guilty who misled us.

فَمَا لَنَا مِن شَـٰفِعِينَ (۱۰۰)

(افسوس که امروز) شفاعت‌کنندگانی برای ما وجود ندارد،

Now we have no intercessors

وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (۱۰۱)

و نه دوست گرم و پرمحبّتی!

Nor any loving friend.

فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ (۱۰۲)

ای کاش بار دیگر (به دنیا) بازگردیم و از مؤمنان باشیم!»

Oh, that we had another turn (on earth), that we might be of the believers!

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۰۳)

در این ماجرا، نشانه (و عبرتی) است؛ ولی بیشتر آنان مؤمن نبودند!

Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers!

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۰۴)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo, thy Lord! He is indeed the Mighty, the Merciful.

كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ ٱلْمُرْسَلِينَ (۱۰۵)

قوم نوح رسولان را تکذیب کردند،

Noah's folk denied the messengers (of Allah),

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۰۶)

هنگامی که برادرشان نوح به آنان گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!

When their brother Noah said unto them: Will ye not ward off (evil)?

إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۰۷)

مسلّماً من برای شما پیامبری امین هستم!

Lo! I am a faithful messenger unto you,

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۰۸)

تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

So keep your duty to Allah, and obey me.

وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۰۹)

من برای این دعوت، هیچ مزدی از شما نمی‌طلبم؛ اجر من تنها بر پروردگار عالمیان است!

And I ask of you no wage therefor; my wage is the concern only of the Lord of the Worlds.

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۱۰)

پس، تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!»

So keep your duty to Allah, and obey me.

قَالُوٓا۟ أَنُؤْمِنُ لَكَ وَٱتَّبَعَكَ ٱلْأَرْذَلُونَ (۱۱۱)

گفتند: «آیا ما به تو ایمان بیاوریم در حالی که افراد پست و بی‌ارزش از تو پیروی کرده‌اند؟!»

They said: Shall we put faith in thee, when the lowest (of the people) follow thee?

قَالَ وَمَا عِلْمِى بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ (۱۱۲)

(نوح) گفت: «من چه می‌دانم آنها چه کاری داشته‌اند!

He said: And what knowledge have I of what they may have been doing (in the past)?

إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّى ۖ لَوْ تَشْعُرُونَ (۱۱۳)

حساب آنها تنها با پروردگار من است اگر شما می‌فهمیدید!

Lo! their reckoning is my Lord's concern, if ye but knew;

وَمَآ أَنَا۠ بِطَارِدِ ٱلْمُؤْمِنِينَ (۱۱۴)

و من هرگز مؤمنان را طرد نخواهم کرد.

And I am not (here) to repulse believers.

إِنْ أَنَا۠ إِلَّا نَذِيرٌ مُّبِينٌ (۱۱۵)

من تنها انذارکننده‌ای آشکارم.»

I am only a plain warner.

قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَـٰنُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمَرْجُومِينَ (۱۱۶)

گفتند: «ای نوح! اگر (از حرفهایت) دست برنداری، سنگباران خواهی شد!»

They said: If thou cease not, O Noah, thou wilt surely be among those stoned (to death).

قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِى كَذَّبُونِ (۱۱۷)

گفت: «پروردگارا! قوم من، مرا تکذیب کردند!

He said: My Lord! Lo! my own folk deny me.

فَٱفْتَحْ بَيْنِى وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا وَنَجِّنِى وَمَن مَّعِىَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ (۱۱۸)

اکنون میان من و آنها جدایی بیفکن؛ و مرا و مؤمنانی را که با من هستند رهایی بخش!»

Therefor judge Thou between us, a (conclusive) judgment, and save me and those believers who are with me.

فَأَنجَيْنَـٰهُ وَمَن مَّعَهُۥ فِى ٱلْفُلْكِ ٱلْمَشْحُونِ (۱۱۹)

ما، او و کسانی را که با او بودند، در آن کشتی که پر (از انسان و انواع حیوانات) بود، رهایی بخشیدیم!

And We saved him and those with him in the laden ship.

ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ ٱلْبَاقِينَ (۱۲۰)

سپس بقیه را غرق کردیم!

Then afterward We drowned the others.

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۲۱)

در این ماجرا نشانه روشنی است؛ امّا بیشتر آنان مؤمن نبودند.

Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۲۲)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است.

And lo, thy Lord, He is indeed the Mighty, the Merciful.

كَذَّبَتْ عَادٌ ٱلْمُرْسَلِينَ (۱۲۳)

قوم عاد (نیز) رسولان (خدا) را تکذیب کردند،

(The tribe of) A'ad denied the messengers (of Allah).

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۲۴)

هنگامی که برادرشان هود گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!

When their brother Hud said unto them: Will ye not ward off (evil)?

إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۲۵)

مسلماً من برای شما پیامبری امین هستم.

Lo! I am a faithful messenger unto you,

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۲۶)

پس تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

So keep your duty to Allah and obey me.

وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۲۷)

من در برابر این دعوت، هیچ اجر و پاداشی از شما نمی‌طلبم؛ اجر و پاداش من تنها بر پروردگار عالمیان است.

And I ask of you no wage therefor; my wage is the concern only of the Lord of the Worlds.

أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ ءَايَةً تَعْبَثُونَ (۱۲۸)

آیا شما بر هر مکان مرتفعی نشانه‌ای از روی هوا و هوس می‌سازید؟!

Build ye on every high place a monument for vain delight?

وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (۱۲۹)

و قصرها و قلعه‌های زیبا و محکم بنا می‌کنید شاید در دنیا جاودانه بمانید؟!

And seek ye out strongholds, that haply ye may last for ever?

وَإِذَا بَطَشْتُم بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (۱۳۰)

و هنگامی که کسی را مجازات می‌کنید همچون جبّاران کیفر می‌دهید!

And if ye seize by force, seize ye as tyrants?

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۳۱)

پس تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

Rather keep your duty to Allah, and obey me.

وَٱتَّقُوا۟ ٱلَّذِىٓ أَمَدَّكُم بِمَا تَعْلَمُونَ (۱۳۲)

و از (نافرمانی) خدایی بپرهیزید که شما را به نعمتهایی که می‌دانید امداد کرده؛

Keep your duty toward Him Who hath aided you with (the good things) that ye know,

أَمَدَّكُم بِأَنْعَـٰمٍ وَبَنِينَ (۱۳۳)

شما را به چهارپایان و نیز پسران (لایق و برومند) امداد فرموده؛

Hath aided you with cattle and sons.

وَجَنَّـٰتٍ وَعُيُونٍ (۱۳۴)

همچنین به باغها و چشمه‌ها!

And gardens and watersprings.

إِنِّىٓ أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (۱۳۵)

(اگر کفران کنید،) من بر شما از عذاب روزی بزرگ می‌ترسم!»

Lo! I fear for you the retribution of an awful day.

قَالُوا۟ سَوَآءٌ عَلَيْنَآ أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُن مِّنَ ٱلْوَٰعِظِينَ (۱۳۶)

آنها [= قوم عاد] گفتند: «برای ما تفاوت نمی‌کند، چه ما را انذار کنی یا نکنی؛ (بیهوده خود را خسته مکن)!

They said: It is all one to us whether thou preachest or art not of those who preach;

إِنْ هَـٰذَآ إِلَّا خُلُقُ ٱلْأَوَّلِينَ (۱۳۷)

این همان روش (و افسانه‌های) پیشینیان است!

This is but a fable of the men of old,

وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (۱۳۸)

و ما هرگز مجازات نخواهیم شد!»

And we shall not be doomed.

فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْنَـٰهُمْ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۳۹)

آنان هود را تکذیب کردند، ما هم نابودشان کردیم؛ و در این، آیت و نشانه‌ای است (برای آگاهان)؛ ولی بیشتر آنان مؤمن نبودند!

And they denied him; therefor We destroyed them. Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۴۰)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo! thy Lord, He is indeed the Mighty, the Merciful.

كَذَّبَتْ ثَمُودُ ٱلْمُرْسَلِينَ (۱۴۱)

قوم ثمود رسولان (خدا) را تکذیب کردند،

(The tribe of) Thamud denied the messengers (of Allah)

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَـٰلِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۴۲)

هنگامی که صالح به آنان گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!

When their brother Salih said unto them: Will ye not ward off (evil)?

إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۴۳)

من برای شما پیامبری امین هستم!

Lo! I am a faithful messenger unto you,

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۴۴)

پس تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

So keep your duty to Allah and obey me.

وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۴۵)

من در برابر این دعوت، اجر و پاداشی از شما نمی‌طلبم؛ اجر من تنها بر پروردگار عالمیان است!

And I ask of you no wage therefor; my wage is the concern only of the Lord of the Worlds.

أَتُتْرَكُونَ فِى مَا هَـٰهُنَآ ءَامِنِينَ (۱۴۶)

آیا شما تصوّر می‌کنید همیشه در نهایت امنیّت در نعمتهایی که اینجاست می‌مانید،

Will ye be left secure in that which is here before us,

فِى جَنَّـٰتٍ وَعُيُونٍ (۱۴۷)

در این باغها و چشمه‌ها،

In gardens and watersprings.

وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ (۱۴۸)

در این زراعتها و نخلهایی که میوه‌هایش شیرین و رسیده است؟!

And tilled fields and heavy-sheathed palm-trees,

وَتَنْحِتُونَ مِنَ ٱلْجِبَالِ بُيُوتًا فَـٰرِهِينَ (۱۴۹)

و از کوه‌ها خانه‌هایی می‌تراشید، و در آن به عیش و نوش می‌پردازید!

Though ye hew out dwellings in the mountain, being skilful?

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۵۰)

پس از خدا بترسید و مرا اطاعت کنید!

Therefor keep your duty to Allah and obey me,

وَلَا تُطِيعُوٓا۟ أَمْرَ ٱلْمُسْرِفِينَ (۱۵۱)

و فرمان مسرفان را اطاعت نکنید!

And obey not the command of the prodigal,

ٱلَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ (۱۵۲)

همانها که در زمین فساد می‌کنند و اصلاح نمی‌کنند!»

Who spread corruption in the earth, and reform not.

قَالُوٓا۟ إِنَّمَآ أَنتَ مِنَ ٱلْمُسَحَّرِينَ (۱۵۳)

گفتند: «(ای صالح!) تو از افسون شدگانی (و عقل خود را از دست داده‌ای!)

They said: Thou art but one of the bewitched;

مَآ أَنتَ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا فَأْتِ بِـَٔايَةٍ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ (۱۵۴)

تو فقط بشری همچون مائی؛ اگر راست می‌گویی آیت و نشانه‌ای بیاور!»

Thou art but a mortal like us. So bring some token if thou art of the truthful.

قَالَ هَـٰذِهِۦ نَاقَةٌ لَّهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ (۱۵۵)

گفت: «این ناقه‌ای است (که آیت الهی است) برای او سهمی (از آب قریه)، و برای شما سهم روز معینّی است!

He said: (Behold) this she-camel. She hath the right to drink (at the well), and ye have the right to drink, (each) on an appointed day.

وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوٓءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ (۱۵۶)

کمترین آزاری به آن نرسانید، که عذاب روزی بزرگ شما را فرا خواهد گرفت!»

And touch her not with ill lest there come on you the retribution of an awful day.

فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا۟ نَـٰدِمِينَ (۱۵۷)

سرانجام بر آن (ناقه) حمله نموده آن را «پی» کردند؛ (و هلاک نمودند) سپس از کرده خود پشیمان شدند!

But they hamstrung her, and then were penitent.

فَأَخَذَهُمُ ٱلْعَذَابُ ۗ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۵۸)

و عذاب الهی آنان را فرا گرفت؛ در این، آیت و نشانه‌ای است؛ ولی بیشتر آنان مؤمن نبودند!

So the retribution came on them. Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۵۹)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo! thy Lord! He is indeed the Mighty, the Merciful.

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ ٱلْمُرْسَلِينَ (۱۶۰)

قوم لوط فرستادگان (خدا) را تکذیب کردند،

The folk of Lot denied the messengers (of Allah),

إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۶۱)

هنگامی که برادرشان لوط به آنان گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!

When their brother Lot said unto them: Will ye not ward off (evil)?

إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۶۲)

من برای شما پیامبری امین هستم!

Lo! I am a faithful messenger unto you,

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۶۳)

پس تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

So keep your duty to Allah and obey me.

وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۶۴)

من در برابر این دعوت، اجری از شما نمی‌طلبم، اجر من فقط بر پروردگار عالمیان است!

And I ask of you no wage therefor; my wage is the concern only of the Lord of the Worlds.

أَتَأْتُونَ ٱلذُّكْرَانَ مِنَ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۶۵)

آیا در میان جهانیان، شما به سراغ جنس ذکور می‌روید (و همجنس بازی می‌کنید، آیا این زشت و ننگین نیست؟!)

What! Of all creatures do ye come unto the males,

وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُم مِّنْ أَزْوَٰجِكُم ۚ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ (۱۶۶)

و همسرانی را که پروردگارتان برای شما آفریده است رها می‌کنید؟! (حقّاً) شما قوم تجاوزگری هستید!»

And leave the wives your Lord created for you? Nay, but ye are froward folk.

قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَـٰلُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُخْرَجِينَ (۱۶۷)

گفتند: «ای لوط! اگر (از این سخنان) دست برنداری، به یقین از اخراج شدگان خواهی بود!»

They said: If thou cease not, O Lot, thou wilt soon be of the outcast.

قَالَ إِنِّى لِعَمَلِكُم مِّنَ ٱلْقَالِينَ (۱۶۸)

گفت: «من دشمن سرسخت اعمال شما هستم!

He said: I am in truth of those who hate your conduct.

رَبِّ نَجِّنِى وَأَهْلِى مِمَّا يَعْمَلُونَ (۱۶۹)

پروردگارا! من و خاندانم را از آنچه اینها انجام می‌دهند رهایی بخش!»

My Lord! Save me and my household from what they do.

فَنَجَّيْنَـٰهُ وَأَهْلَهُۥٓ أَجْمَعِينَ (۱۷۰)

ما او و تمامی خاندانش را نجات دادیم،

So We saved him and his household, every one,

إِلَّا عَجُوزًا فِى ٱلْغَـٰبِرِينَ (۱۷۱)

جز پیرزنی که در میان بازماندگان بود!

Save an old woman among those who stayed behind.

ثُمَّ دَمَّرْنَا ٱلْـَٔاخَرِينَ (۱۷۲)

سپس دیگران را هلاک کردیم!

Then afterward We destroyed the others.

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِم مَّطَرًا ۖ فَسَآءَ مَطَرُ ٱلْمُنذَرِينَ (۱۷۳)

و بارانی (از سنگ) بر آنها فرستادیم؛ چه باران بدی بود باران انذارشدگان!

And We rained on them a rain. And dreadful is the rain of those who have been warned.

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۷۴)

در این (ماجرای قوم لوط و سرنوشت شوم آنها) آیتی است؛ امّا بیشترشان مؤمن نبودند.

Lo! herein is indeed a portent, yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۷۵)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo! thy Lord, He is indeed the Mighty, the Merciful.

كَذَّبَ أَصْحَـٰبُ لْـَٔيْكَةِ ٱلْمُرْسَلِينَ (۱۷۶)

اصحاب ایکه [= شهری نزدیک مدین‌] رسولان (خدا) را تکذیب کردند،

The dwellers in the wood (of Midian) denied the messengers (of Allah),

إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ (۱۷۷)

هنگامی که شعیب به آنها گفت: «آیا تقوا پیشه نمی‌کنید؟!

When Shu'eyb said unto them: Will ye not ward off (evil)?

إِنِّى لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (۱۷۸)

مسلّماً من برای شما پیامبری امین هستم!

Lo! I am a faithful messenger unto you,

فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ (۱۷۹)

پس تقوای الهی پیشه کنید و مرا اطاعت نمایید!

So keep your duty to Allah and obey me.

وَمَآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ۖ إِنْ أَجْرِىَ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۸۰)

من در برابر این دعوت، پاداشی از شما نمی‌طلبم؛ اجر من تنها بر پروردگار عالمیان است!

And I ask of you no wage for it; my wage is the concern only of the Lord of the Worlds.

أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ (۱۸۱)

حق پیمانه را ادا کنید (و کم فروشی نکنید)، و دیگران را به خسارت نیفکنید!

Give full measure, and be not of those who give less (than the due).

وَزِنُوا۟ بِٱلْقِسْطَاسِ ٱلْمُسْتَقِيمِ (۱۸۲)

و با ترازوی صحیح وزن کنید!

And weigh with the true balance.

وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (۱۸۳)

و حق مردم را کم نگذارید، و در زمین تلاش برای فساد نکنید!

Wrong not mankind in their goods, and do not evil, making mischief, in the earth.

وَٱتَّقُوا۟ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ وَٱلْجِبِلَّةَ ٱلْأَوَّلِينَ (۱۸۴)

و از (نافرمانی) کسی که شما و اقوام پیشین را آفرید بپرهیزید!»

And keep your duty unto Him Who created you and the generations of the men of old.

قَالُوٓا۟ إِنَّمَآ أَنتَ مِنَ ٱلْمُسَحَّرِينَ (۱۸۵)

آنها گفتند: «تو فقط از افسون‌شدگانی!

They said: Thou art but one of the bewitched;

وَمَآ أَنتَ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَإِن نَّظُنُّكَ لَمِنَ ٱلْكَـٰذِبِينَ (۱۸۶)

تو بشری همچون مائی، تنها گمانی که درباره تو داریم این است که از دروغگویانی!

Thou art but a mortal like us, and lo! we deem thee of the liars.

فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ (۱۸۷)

اگر راست می‌گویی، سنگهایی از آسمان بر سر ما بباران!»

Then make fragments of the heaven fall upon us, if thou art of the truthful.

قَالَ رَبِّىٓ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (۱۸۸)

(شعیب) گفت: «پروردگار من به اعمالی که شما انجام می‌دهید داناتر است!»

He said: My Lord is Best Aware of what ye do.

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ ٱلظُّلَّةِ ۚ إِنَّهُۥ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (۱۸۹)

سرانجام او را تکذیب کردند، و عذاب روز سایبان (سایبانی از ابر صاعقه‌خیز) آنها را فراگرفت؛ یقیناً آن عذاب روز بزرگی بود!

But they denied him, so there came on them the retribution of the day of gloom. Lo! it was the retribution of an awful day.

إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَـَٔايَةً ۖ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُم مُّؤْمِنِينَ (۱۹۰)

در این ماجرا، آیت و نشانه‌ای است؛ ولی بیشتر آنها مؤمن نبودند.

Lo! herein is indeed a portent; yet most of them are not believers.

وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلرَّحِيمُ (۱۹۱)

و پروردگار تو عزیز و رحیم است!

And lo! thy Lord! He is indeed the Mighty, the Merciful.

وَإِنَّهُۥ لَتَنزِيلُ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ (۱۹۲)

مسلّماً این (قرآن) از سوی پروردگار جهانیان نازل شده است!

And lo! it is a revelation of the Lord of the Worlds,

نَزَلَ بِهِ ٱلرُّوحُ ٱلْأَمِينُ (۱۹۳)

روح الامین آن را نازل کرده است...

Which the True Spirit hath brought down

عَلَىٰ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ ٱلْمُنذِرِينَ (۱۹۴)

بر قلب (پاک) تو، تا از انذارکنندگان باشی!

Upon thy heart, that thou mayst be (one) of the warners,

بِلِسَانٍ عَرَبِىٍّ مُّبِينٍ (۱۹۵)

آن را به زبان عربی آشکار (نازل کرد)!

In plain Arabic speech.

وَإِنَّهُۥ لَفِى زُبُرِ ٱلْأَوَّلِينَ (۱۹۶)

و توصیف آن در کتابهای پیشینیان نیز آمده است!

And lo! it is in the Scriptures of the men of old.

أَوَلَمْ يَكُن لَّهُمْ ءَايَةً أَن يَعْلَمَهُۥ عُلَمَـٰٓؤُا۟ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ (۱۹۷)

آیا همین نشانه برای آنها کافی نیست که علمای بنی اسرائیل بخوبی از آن آگاهند؟!

Is it not a token for them that the doctors of the Children of Israel know it?

وَلَوْ نَزَّلْنَـٰهُ عَلَىٰ بَعْضِ ٱلْأَعْجَمِينَ (۱۹۸)

هرگاه ما آن را بر بعضی از عجم [= غیر عرب‌] ها نازل می‌کردیم...

And if We had revealed it unto one of any other nation than the Arabs,

فَقَرَأَهُۥ عَلَيْهِم مَّا كَانُوا۟ بِهِۦ مُؤْمِنِينَ (۱۹۹)

و او آن را بر ایشان می‌خواند، به آن ایمان نمی‌آورند!

And he had read it unto them, they would not have believed in it.

كَذَٰلِكَ سَلَكْنَـٰهُ فِى قُلُوبِ ٱلْمُجْرِمِينَ (۲۰۰)

(آری،) این گونه (با بیانی رسا) قرآن را در دلهای مجرمان وارد می‌کنیم!

Thus do We make it traverse the hearts of the guilty.

لَا يُؤْمِنُونَ بِهِۦ حَتَّىٰ يَرَوُا۟ ٱلْعَذَابَ ٱلْأَلِيمَ (۲۰۱)

(امّا) به آن ایمان نمی‌آورند تا عذاب دردناک را با چشم خود ببینند!

They will not believe in it till they behold the painful doom,

فَيَأْتِيَهُم بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (۲۰۲)

ناگهان به سراغشان می‌آید، در حالی که توجّه ندارند!

So that it will come upon them suddenly, when they perceive not.

فَيَقُولُوا۟ هَلْ نَحْنُ مُنظَرُونَ (۲۰۳)

و (در آن هنگام) می‌گویند: «آیا به ما مهلتی داده خواهد شد؟!»

Then they will say: Are we to be reprieved?

أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (۲۰۴)

آیا برای عذاب ما عجله می‌کنند؟!

Would they (now) hasten on Our doom?

أَفَرَءَيْتَ إِن مَّتَّعْنَـٰهُمْ سِنِينَ (۲۰۵)

به ما خبر ده، اگر (باز هم) سالیانی آنها را از این زندگی بهره‌مند سازیم...

Hast thou then seen, if We content them for (long) years,

ثُمَّ جَآءَهُم مَّا كَانُوا۟ يُوعَدُونَ (۲۰۶)

سپس عذابی که به آنها وعده داده شده به سراغشان بیاید...

And then cometh that which they were promised,

مَآ أَغْنَىٰ عَنْهُم مَّا كَانُوا۟ يُمَتَّعُونَ (۲۰۷)

این تمتع و بهره‌گیری از دنیا برای آنها سودی نخواهد داشت!

(How) that wherewith they were contented naught availeth them?

وَمَآ أَهْلَكْنَا مِن قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنذِرُونَ (۲۰۸)

ما هیچ شهر و دیاری را هلاک نکردیم مگر اینکه انذارکنندگانی (از پیامبران الهی) داشتند.

And We destroyed no township but it had its warners

ذِكْرَىٰ وَمَا كُنَّا ظَـٰلِمِينَ (۲۰۹)

تا متذکّر شوند؛ و ما هرگز ستمکار نبودیم! (که بدون اتمام حجّت مجازات کنیم)

For reminder, for We never were oppressors.

وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ ٱلشَّيَـٰطِينُ (۲۱۰)

شیاطین و جنیّان (هرگز) این آیات را نازل نکردند!

The devils did not bring it down.

وَمَا يَنۢبَغِى لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ (۲۱۱)

و برای آنها سزاوار نیست؛ و قدرت ندارند!

It is not meet for them, nor is it in their power,

إِنَّهُمْ عَنِ ٱلسَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (۲۱۲)

آنها از استراق سمع (و شنیدن اخبار آسمانها) برکنارند!

Lo! verily they are banished from the hearing.

فَلَا تَدْعُ مَعَ ٱللَّهِ إِلَـٰهًا ءَاخَرَ فَتَكُونَ مِنَ ٱلْمُعَذَّبِينَ (۲۱۳)

(ای پیامبر!) هیچ معبودی را با خداوند مخوان، که از معذّبین خواهی بود!

Therefor invoke not with Allah another god, lest thou be one of the doomed.

وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ ٱلْأَقْرَبِينَ (۲۱۴)

و خویشاوندان نزدیکت را انذار کن!

And warn thy tribe of near kindred,

وَٱخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ ٱتَّبَعَكَ مِنَ ٱلْمُؤْمِنِينَ (۲۱۵)

و بال و پر خود را برای مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند بگستر!

And lower thy wing (in kindness) unto those believers who follow thee.

فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّى بَرِىٓءٌ مِّمَّا تَعْمَلُونَ (۲۱۶)

اگر تو را نافرمانی کنند بگو: «من از آنچه شما انجام می‌دهید بیزارم!»

And if they (thy kinsfolk) disobey thee, say: Lo! I am innocent of what they do.

وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱلْعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ (۲۱۷)

و بر خداوند عزیز و رحیم توکّل کن!

And put thy trust in the Mighty, the Merciful.

ٱلَّذِى يَرَىٰكَ حِينَ تَقُومُ (۲۱۸)

همان کسی که تو را به هنگامی که (برای عبادت) برمی‌خیزی می‌بیند؛

Who seeth thee when thou standest up (to pray)

وَتَقَلُّبَكَ فِى ٱلسَّـٰجِدِينَ (۲۱۹)

و (نیز) حرکت تو را در میان سجده‌کنندگان!

And (seeth) thine abasement among those who fall prostrate (in worship).

إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ (۲۲۰)

اوست خدای شنوا و دانا.

Lo! He, only He, is the Hearer, the Knower.

هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَىٰ مَن تَنَزَّلُ ٱلشَّيَـٰطِينُ (۲۲۱)

آیا به شما خبر دهم که شیاطین بر چه کسی نازل می‌شوند؟!

Shall I inform you upon whom the devils descend?

تَنَزَّلُ عَلَىٰ كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (۲۲۲)

آنها بر هر دروغگوی گنهکار نازل می‌گردند؛

They descend on every sinful, false one.

يُلْقُونَ ٱلسَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَـٰذِبُونَ (۲۲۳)

آنچه را می‌شنوند (به دیگران) القا می‌کنند؛ و بیشترشان دروغگو هستند!

They listen eagerly, but most of them are liars.

وَٱلشُّعَرَآءُ يَتَّبِعُهُمُ ٱلْغَاوُۥنَ (۲۲۴)

(پیامبر اسلام شاعر نیست؛) شاعران کسانی هستند که گمراهان از آنان پیروی می‌کنند.

As for poets, the erring follow them.

أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِى كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ (۲۲۵)

آیا نمی‌بینی آنها در هر وادی سرگردانند؟

Hast thou not seen how they stray in every valley,

وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ (۲۲۶)

و سخنانی می‌گویند که (به آنها) عمل نمی‌کنند؟!

And how they say that which they do not?

إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ وَذَكَرُوا۟ ٱللَّهَ كَثِيرًا وَٱنتَصَرُوا۟ مِنۢ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا۟ ۗ وَسَيَعْلَمُ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓا۟ أَىَّ مُنقَلَبٍ يَنقَلِبُونَ (۲۲۷)

مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام می‌دهند و خدا را بسیار یاد می کنند، و به هنگامی که مورد ستم واقع می‌شوند به دفاع از خویشتن (و مؤمنان) برمی‌خیزند (و از شعر در این راه کمک می‌گیرند)؛ آنها که ستم کردند به زودی می‌دانند که بازگشتشان به کجاست!

Save those who believe and do good works, and remember Allah much, and vindicate themselves after they have been wronged. Those who do wrong will come to know by what a (great) reverse they will be overturned!